چرا طلا برای مرد حرام است؟

در میان احکامی که دین اسلام برای زن و مرد در نظر گرفته، یکی از بحث‌برانگیزترین آن‌ها حرمت استفاده از زیورآلات طلای زرد برای مردان و در اصل پاسخ به این سؤال است که چرا طلا برای مرد حرام است؟ اگرچه ممکن است در نگاه اول برای برخی تازگی داشته باشد، اما در نگاه مسلمانان این حکم بر پایه تعالیم روشن دینی و سیره معصومان علیهم‌السلام صادر شده و دارای فلسفه‌ای حکیمانه است. این حکم ریشه در متون معتبر اسلامی و تجربه زیسته پیشوایان دین دارد و از سوی همه مکاتب فقهی موردتأیید قرار گرفته است. ما در این نوشته سعی کرده‌ایم این موضوع را به شکل دقیق بررسی کنیم.

چرا طلا برای مرد حرام است؟ (حکم شرعی استفاده طلا برای مردان)

از دیدگاه فقه اسلامی، استفاده از زیورآلات طلا برای مردان به‌ویژه در قالب زینت (مثل انگشتر، گردن‌بند، ساعت و…) حرام است. این حکم مبتنی بر روایات صریح و اجماع فقهای شیعه و سنی است. مشهورترین روایت در این زمینه، حدیثی از پیامبر اسلام (ص) است که می‌فرماید: «الذهب والحریر حلال لإناث أمتی، حرام علی ذکورها»

یعنی: «طلا و ابریشم برای زنان امت من حلال و بر مردان آن‌ها حرام است.» (وسائل الشیعه، ج ۳)

علاوه بر این، فقها تأکید دارند که استفاده از طلای زرد (نه سفید یا دیگر آلیاژها) توسط مردان، چه در نماز و چه در غیر نماز جایز نیست. این حرمت در اغلب رساله‌های عملیه از جمله آیت‌الله خامنه‌ای، سیستانی، مکارم و دیگر مراجع تصریح شده است. افزون بر حرمت ذاتی، در برخی منابع فقهی آمده است که اگر مردی با داشتن زیور طلا (مثلاً انگشتر یا گردن‌بند طلا) نماز بخواند، نماز او باطل است.

این شدت در حکم نشان می‌دهد که حرمت طلا برای مردان فقط یک توصیه اخلاقی یا فرهنگی نیست، بلکه حکمی واجب‌الاجرا است. فقیهان همچنین اشاره می‌کنند که استفاده از طلا برای مرد، نوعی تشبّه به زنان محسوب می‌شود. از نظر اسلامی، این‌گونه تشبّه‌ها ناپسند و حرام دانسته شده‌اند. بنابراین، این حکم هم دارای بعد فقهی است و هم بعد تربیتی و اجتماعی که باید اجرا و محترم شمرده شود.

حکم طلا برای مرد در قرآن

در قرآن کریم به‌صورت مستقیم نامی از حرمت طلا برای مردان نیامده است. اما مفسران و فقها از برخی آیات به‌عنوان زمینه و بستر فهم روایات استفاده کرده‌اند. یکی از این آیات، آیه ۳۳ سوره زخرف است که در آن گفته شده:
«وَلَوْلَا أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّهً وَاحِدَهً لَجَعَلْنَا لِمَنْ یَکْفُرُ بِالرَّحْمَٰنِ لِبُیُوتِهِمْ سُقُفًا مِّن فِضَّهٍ… وَزُخْرُفًا ۚ»
این آیه، زینت‌ها و مظاهر دنیوی از جمله طلا (زُخْرُف) را از ویژگی‌های دنیای فانی و وسوسه‌های دنیوی معرفی می‌کند که برای کفار فراهم می‌شد تا اهل ایمان فریفته دنیا نشوند؛ بنابراین، طلا در قرآن نیز به‌عنوان نماد تجمل، غرور و دلبستگی به دنیا آمده، نه عنصری مناسب برای انسان مؤمن و متواضع. از سوی دیگر، قرآن استفاده از زینت را در اصل مجاز و طبیعی می‌داند، ولی این مجاز بودن به شرایط، جایگاه اجتماعی، جنسیت و تقوا وابسته است.

آیه ۳۲ سوره نور تأکید می‌کند که “زینت خود را آشکار نکنید مگر آنچه ظاهر است.” که گرچه درباره زنان است، اما اصل تمایز بین ظاهر و باطن و محدودیت در بروز تجملات، بر همه صادق است؛ بنابراین، قرآن اگرچه مستقیماً حکمی برای طلا نداده، اما از منظر هدایت اخلاقی و فرهنگی، بستری فراهم کرده تا روایات و فتاوای بعدی در آن زمینه معنا پیدا کنند.

حکم حلقه طلا برای مرد

حلقه طلا برای مرد، در حکم سایر زیورآلات طلای زرد است و به‌صراحت توسط فقها حرام شمرده می‌شود. حلقه ازدواج اگر از جنس طلای زرد باشد، استفاده آن برای مرد حرام است؛ یعنی حتی اگر تنها نشانه ازدواج باشد و قصد زینت در کار نباشد.

آیت‌الله مکارم شیرازی در استفتایی صریح می‌گوید: «حلقه طلای زرد برای مرد جایز نیست، خواه هنگام عقد باشد یا در غیر آن.»

همچنین طبق نظر آیت‌الله خامنه‌ای، اگر مردی با حلقه طلای زرد نماز بخواند، نماز او باطل است، چون استعمال حرام در حال نماز رخ‌داده است.

بااین‌حال، اگر حلقه از طلای سفید، نقره یا استیل ضد زنگ ساخته شده باشد و ظاهر آن مشابه طلا باشد، استفاده آن برای مردان اشکالی ندارد. در بعضی موارد نیز ترکیب‌های طلا با فلزات دیگر که ظاهر زرد نداشته باشند، مشمول این حکم نمی‌شوند (اما تشخیص آن نیاز به دقت دارد.). در نتیجه، مردان می‌توانند به‌جای حلقه طلا از گزینه‌های جایگزین استفاده کنند. گزینه‌های جایگزینی که هم زیبایی داشته باشد و هم موافق شریعت باشد.

پوشیدن انگشتر طلا برای مردان از نظر اسلام چه حکمی دارد؟

استفاده از انگشتر طلا برای مردان از دیدگاه فقه اسلامی حرام است و میان استفاده از آن در مکان‌ها و زمان‌های مختلف تفاوتی وجود ندارد. روایات متعددی از ائمه اطهار (علیهم‌السلام) این حکم را تأیید کرده‌اند. برای نمونه، در حدیثی از امام صادق (ع) آمده است:
«نهى رسول الله (ص) أن یتختّم الرجال بالذهب»؛ پیامبر از انگشتر طلا برای مردان نهی کردند.
(وسائل الشیعه، ج۵، باب کراهه التختم بالذهب)
بنابراین، فقه اسلامی انگشتر طلا را نیز همانند گردنبند یا ساعت طلا شامل حکم حرمت می‌داند و این حکم، در نماز هم موجب بطلان آن می‌شود. نکته‌ مهم در فقه آن است که هدف و نیت زینت داشتن یا نداشتن، تأثیری در حکم ندارد. یعنی حتی اگر مردی بگوید “من فقط برای نشان دادن وضعیت تأهل یا سنت خانوادگی انگشتر طلا می‌پوشم.”، باز هم این عمل حرام است. در مقابل، استفاده از انگشتر نقره برای مردان نه تنها مجاز است، بلکه در برخی روایات، مستحب و دارای ثواب دانسته شده است. پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) نیز از انگشتر نقره استفاده می‌کردند، که نشان‌دهنده رویکرد زیبایی‌شناسی سالم و مقبول در سنت اسلامی است.

نتیجه‌گیری

با بررسی ابعاد فقهی، روایی و فلسفی موضوع، روشن شد که حرمت استفاده از طلا برای مردان در اسلام نه‌تنها یک حکم فقهی ریشه‌دار است، بلکه پشتوانه‌ای عقلانی، اخلاقی و اجتماعی نیز دارد. این ممنوعیت برخلاف تصور برخی، یک محدودیت سلیقه‌ای یا صرفاً فرهنگی نیست، بلکه بخشی از نظام حکومت‌محور شریعت اسلامی در زمینه تفکیک نقش‌ها و مرزبندی‌های هویتی زن و مرد است. وقتی استفاده از طلا به‌عنوان نماد زینت و تجمل در قرآن و روایات مورد نقد قرار گرفته و به‌ویژه برای مردان منع شده، می‌توان دریافت که هدف این حکم، حفظ وقار، سادگی و پرهیز از تشبّه ناپسند به جنس مخالف است.

از سوی دیگر، این حکم، هم در رفتار پیامبر اسلام (ص) و امامان معصوم (ع) بازتاب یافته و هم در اجماع فقهای شیعه و سنی موردتأکید قرار گرفته است. از حرمت انگشتر و حلقه طلا گرفته تا بطلان نماز در صورت استفاده از آن، همگی نشان می‌دهند که پرهیز از طلای زرد برای مردان، یکی از مصادیق مهم رعایت حدود الهی است که باید بادقت و احترام رعایت شود. در نهایت، آنچه اسلام ارائه می‌دهد، تنها مجموعه‌ای از احکام نیست؛ بلکه سبک زندگی متعالی‌ای است که در آن، زیبایی، وقار و معنویت در چارچوب ارزش‌های الهی سامان می‌گیرند.

سؤالات متداول